1. Als de dag niet je vriend was, is hij je leraar geweest.
2. Er is meer dan zekerheid, er is hoop.
3. Als het je niet lukt om de overvloed en de schoonheid van deze wereld te vieren, kun je ook het verschil niet maken. Ik ben niet geïnteresseerd in wanhoop. Ik zing liever voor ons leven.
-Alsikjeeenadviesmaggeven. Kom op Erwin, is dat de naam van jouw Substack? Are you serious?
-Jep.
-Maar als je zo begint, stopt iedereen toch meteen virtueel zijn oren dicht. Mensen klikken meteen weg…
-Nee hoor. En ik besef goed dat die vraag besmet is. Of vraag, vraag, het is helemaal geen vraag.
-Nee, inderdaad, het is een decreet, een gebod haast. Onontkoombaar als die typische inleidende zinnetjes in de categorie van ‘Ik wil me nergens mee bemoeien, maar’ of…
-…met alle respect, maar…
-Haha, die wilde ik net zéggen…
-Dat voelde ik al aankomen, maar met alle res… o wacht, nee, maar laat het me uitleggen. Precies omdat het zo nauw komt met adviezen, en al helemaal met ongevraagde adviezen en nog nauwer met dwíngende ongevraagde adviezen, kies ik zo’n naam. Deze naam. Want dit is precies waar ik het hier over wil hebben. Ik denk namelijk dat ongevraagd advies ook welkom advies kan zijn. Heel welkom advies zelfs…
-Geloof je het zelf.
-Gelóóf ik het? Ik ben ervan overtuigd. We zijn verzót op ongevraagd advies, zelfs als het dwíngend ongevraagd advies is. Misschien júíst wel dan.
-Nee joh, we haten ongevraagd advies. Ik ook. Als mensen érgens een afkeer van hebben, dan is het wel van ongevraagd advies.
-I dare to differ. Maar ik snap wat je zegt. Doorgaans iedereen lijkt daarvan wel overtuigd. Ik zelf incluis. Tot ik bij strandtent Yolo in Dahab, Egypte, aan de muur een poster zag met daarop de tekst: Believe in miracles. Toen kreeg ik als bij toverslag een ingeving. Ja, zo eenvoudig kan inzicht tot je komen. Als een wonder, precies. Mét die spreuk drong ineens tot me door dat jij en ik en wij allemaal léven bij ongevraagde adviezen. Sterker, we kunnen niet zonder. We omhélzen ongevraagd advies.
-En die strandtent, zeg je, heet Yolo? Haha, dat is op zichzelf al een ongevraagd advies...
-Ja, precies! Jij hebt het al helemaal door.
-En een van de redelijk dwingende soort ook nog…
-Ja, dat vind ik ook. Goes to show, wonderen gebeuren, de hele tijd door. Maar om dit inzicht echt tot mezelf door te laten dringen en vooral ook tot jou, lezer, neem ik je even mee op bezoek bij oma.
-Oma? Hoezo oma?
-Kijk mee. Tik ‘ongevraagd advies’ in op je zoekmachine en de sociaalpsychologen, Quest-onderzoeken en Omroep Max-tips buitelen over elkaar heen om je in te wrijven dat je een ander nooit, never ever maar dan ook nooit ongevraagd advies mag geven. Ja, misschien als je een brief van de koning kunt overleggen waarin je toestemming krijgt om dat advies te geven aan je mede-onderdaan.
Laat OMA thuis
‘Ongevraagd advies is erg schadelijk om meerdere redenen’, lees ik bij Het NLP College, ‘de Nederlandse gelukwebsite met 2 miljoen jaarlijkse bezoekers’. En daar springt ook de aansporing ‘Laat OMA thuis’ in het oog, waarbij OMA een acroniem is van Ongevraagde Meningen en Advies.
Arme oma, maar dat terzijde.
(Tekst gaat verder onder de illustratie)
Het NLP College wijdt op zijn website hele whitepapers aan OMA. De hoofdstuktitels daaruit spreken boekdelen: ‘Waarom moet je per direct ophouden met ongevraagd advies?’ en – hoofdstuk 8 al - ‘Nog niet overtuigd om je neiging van ongevraagd advies te dumpen?’. Daar weer onder verwijst de site naar artikelen over geweldloze communicatie en over de schijnbaar brandende vraag ‘Hoe socialer worden?’.
Kortom, je hebt eerst kakkerlakken, dan melk met klontjes, dan met je blote voet op een Legoblokje gaan staan en dan ongevraagd advies krijgen. De retorische vraag ‘Heb ik jou om advies gevraagd?’ is een van de dodelijkste retorische vragen op aarde. Net als: ‘Als ik advies nodig heb, dan vraag ik er wel naar.’
Dat komt natuurlijk doordat mensen ongevraagd advies opvatten als niks anders dan kritiek. En kritiek, daar is iedereen gevoelig voor (lees: daar kunnen mensen absoluut niet tegen) (lees: daar worden ze razend om).
De horror
Natuurlijk, vaak is dat ook logisch en terecht. Maar al te vaak is ongevraagd advies echt de horror. Zeggen ‘Wat je niet kunt veranderen, moet je accepteren’ tegen een vriendin of collega die je net vertelde dat ze geen kinderen kan krijgen en dus ongewild kinderloos blijft. Of ‘Je moet het tijd geven, de tijd heelt alle wonden’ tegen iemand die net een kind heeft verloren. Dat is ongevraagd advies van de pijnlijkste soort, als er al een woord voor is. OMA zou zeggen: The police should interfere.
Maar, en dat wil ik benadrukken, over dit soort schrijnende en vooral nietszeggende dus loze ongevraagde adviezen heb ik het niet hier. Uit druk ke lijk niet. Waar ik het wél over heb, zijn ongevraagde adviezen in de trant van ‘Vergeven doe je voor jezelf. Zolang je boos blijft, laat je de ander winnen.’
En: ‘Vertrouw op Allah, maar bind je kameel vast.’
En: ‘Wees dapper. Zelfs als je het niet bent, doe dan alsof. Niemand die het verschil ziet.’
Of deze van Donna Haraway: ‘Als het je niet lukt om de overvloed en de schoonheid van deze wereld te vieren, kun je ook het verschil niet maken. Ik ben niet geïnteresseerd in wanhoop. Ik zing liever voor ons leven.’
Ook allemaal ongevraagde adviezen, dwingend zelfs, maar dan van het soort waarvoor we openstaan. En die kunnen ons niet ongezouten en dwingend genoeg zijn.
De dag als je leraar
Dat drong ook weer bij me door toen ik op Facebook een post tegenkwam van iemand die vertelde over een conducteur die in de trein terug naar Den Haag aan het eind van de middag zijn dienstmededelingen afsloot met: ‘Als de dag niet je vriend was, is hij je leraar geweest’. Dit vond ik mooi, zegt degene die het bericht postte erbij, ‘we kregen een wijze levensles van de conducteur [hartje]’.
(Tekst gaat verder onder de foto)
Haar post werd prompt opgenomen in de groep Dit is Waarom Mensen op Social Media Zitten, kreeg ruim 6 duizend likes en 143 opmerkingen en werd 184 keer gedeeld. Nou ja, veel dus. De goed getimede levensles bleek bij veel lezers te resoneren. Je hoort zo’n diepzinnige uitspraak ook niet vaak in deze context, dat verklaart het ook wel. Deze conducteur geeft blijk van een onverwacht inlevingsvermogen: als reiziger voel je je even door hem gezien, of je nu een fijne dag had of een k*tdag. In dat laatste geval biedt de levensles zelfs troost.
Terwijl het gewoon ook of vooral een ongevraagd advies is. Waar bemoeit die kerel zich mee? Dat kun je ook denken ja.
Maar veel mensen denken dat niet. Juist niet. De méésten niet. En die ene kniesoor die er wél over valt, moet mijn subs maar niet lezen. Alle anderen raad ik aan zich subiet te abonneren (gratis). Dat is, als ik een advies mag geven.
Tot slot
Betalen voor deze nieuwsbrief hoeft niet, delen met anderen graag.
En heb je zelf een favoriete levensles of advies dat je graag wilt delen? Ik lees die graag in de reacties hieronder, en andere lezers vast ook. Alvast dank.
Met een like🩵 maak je me trouwens ook al heel blij, want dan zie ik dat je met plezier meeleest. Klik voor een like op het hartje onderaan dit bericht.
Wat een mooie substack onderwerp, Erwin.
Onder het lezen vroeg ik me af wat het is dat een stelling tot een dogma maakt, een perspectief tot kritiek, een beschouwing tot een belediging.
Hoewel Rushdie zich natuurlijk in het Engels uitdrukt en Engelsen met Zouden (should) overbrengen waar wij Moeten (must) voor nodig hebben, is er nog een andere reden waardoor ik Rushdie's uitspraak niet als advies lees (en al helemaal geen ongevraagd advies, want ik neem aan dat hij over dit onderwerp geïnterviewd is en dat hem dus uitdrukkelijk naar zijn zienswijze is gevraagd), maar als reddingsboei, uitgeworpen over kopje onder rakende zielen. Ik lees er een ellips in van een onderschikkend verband, zovan: Als we in een wereld willen leven waarin niet de tirannen, populisten en dwazen de dienst uitmaken, hebben we voedzamer verhalen nodig dan de levensjaar die zij ons opdissen; dan hebben we verhalen nodig die het leven bezingen in plaats van beschimpen.
Een ongevraagd advies heeft voor mij een ander motief. Het wil niet je perspectief verbreden en zo je keuzemogelijkheden vergroten, maar je perspectief overschrijven en jou overheersen.
Voor mij is niet iedere instructie (ook niet als die met moeten begint) een ongevraagd advies. "Je moet het citroenzuur eerst met suiker inkoken en dan met kleine scheutjes toevoegen, als je wil vermijden dat de room gaat schiften".
Het is wel opvallend dat in het Nederlands het hulpwerkwoord moeten (wat eigenlijk een imperatief suggereert) ook in idioom voorkomt waarbij het haast een verontschuldiging wil uitdrukken "Het is daar een beetje een rommeltje, maar daar moet je je maar niks van aantrekken." = Sorry voor de rommel, bijvoorbeeld.
Ik ben er nog niet helemaal uit.
Het ongevraagde aspect is voor mij geloof ik wel een doorslaggevende factor..
Als ik iets nieuws aan het doen ben en iemand die het vaker gedaan heeft, vraagt aan mij "mag ik je dat even laten zien?" Dan voel ik me al niet meer ongevraagd geadviseerd. Ik kan immers ook "nee, dank je, ik vond het wel leuk om het zelf een beetje uit te vogelen," zeggen.
Een paar van jouw voorbeelden, over hoe ongevoelig en oningeleefd mensen op gevoelige ervaringen kunnen reageren, beschouw ik als ongevoelig, pijnlijk, maar ik kan er moeilijk een advies in zien.
Wel een afwijzing, een wegwuiving, een miskenning van andermans beleving. Pijnlijk, dat wel. Maar misschien ben ik gewoon niet zo gezeglijk en doe ik lekker mijn eigen ding op mijn eigen manier.
Dat gun ik iedereen eigenlijk.
Even een adviesje aan iedereen; je moet dit lezen!