De boekhandelaar komt je boeken thuis weghalen en het AI-bedrijf vernietigt ze

Over AI-bedrijf Anthropic dat in het geheim miljoenen boeken vernietigt, de noodzaak van weerstand tegen AI, de misvatting dat AI onvermijdelijk is, de hype AI en de kracht van het papieren boek.

Leestijd 5 minuten

‘Bij heel complexe problemen draait alles erom of wij wel de goeie opdracht geven. Wil je dat de mensen gelukkiger zijn? Als je iedereen die ongelukkig is van kant maakt, heb je vanzelf een gelukkiger maatschappij.’

Lieven Scheire

‘We stoppen met AI asbest in de muren van de samenleving, die we er later weer uit moeten halen.’

Cory Doctorow

‘We are stardust, We are golden. And we’ve got to get ourselves back to the garden.’

Joni Mitchell

Foto Michael Dziedzic op Unsplash

Als ik je een advies mag geven: waar onwetendheid een zegen is, is het dwaas om wijs te zijn.*

‘Dit boek, anti-tech en non-AI, is uitsluitend verkrijgbaar als papieren boek en dus altijd offline en het schaadt ook je privacy niet.’

Deze zin staat stond in het nawoord van een nieuw boek waar ik mee bezig ben.

Het is dus ook niet als E-book verkrijgbaar, ging ik verder, en ook niet online te lezen. Hoe naïef kon ik zijn.

Ik wierp ook nog dingen op zoals dat het dus ook bestand is tegen hackers, trackers en die altijd maar doorbeukende targeting met ongevraagde opdringreclame.

Je krijgt ook geen nerveus makende meldingen als ‘Op dit moment lezen nog 7 anderen dit boek’.

Bruggen, motorfietsen en zebrapaden

Je hoeft ook niks te downloaden en je hebt geen inloggegevens nodig die op mysterieuze wijze steeds opnieuw incorrect zijn dus je hoeft je ook niet om de haverklap door tig schermen en procedures heen te worstelen, vaak twee tot drie keer opnieuw, nadat je steeds maar niet alle bruggen, motorfietsen en zebrapaden weet te identificeren en je dan ineens om tweestappenverificatie wordt gevraagd zelfs al had je je systeem nog zo’n sterk wachtwoord laten maken, om vervolgens te lezen dat je je systeem eerst naar 26puntzoveel moet updaten grrrrrr.

Zoveel mensen maken mee wat ik in de alinea hierboven schets dat er al stockfoto’s van zijn en niet een maar duizenden, ook heel veel gratis te gebruiken stockfoto’s, zo graag willen de makers van die foto’s hun eigen ergernis delen - en dan wel fraai gesublimeerd. Foto Resume Genius op Unsplash

Een boek wéét namelijk dat je een mens bent en jij jij.

Ook geen boekhandelaar komt je boek thuis weghalen, zoals Amazon dat doet, door brutaalweg boeken van je Kindle te verwijderen. Te verwijderen ja. Echt. Amazon bestaat

het zelfs om de boeken die jij op je Kindle hebt bij te werken en teksten erin te wijzigen zonder dat jij als koper en lezer en eigenaar (dácht je) toestemming daarvoor gaf. Dat gebeurde al met boeken van Roald Dahl, Ian Fleming en Agatha Christie. En wie volgt? Zoals de Amerikaanse cultuurcriticus Ted Gioia zegt: ‘Als iemand in een machtspositie besluit dat het werk van een auteur problematisch is, wordt je E-book gezuiverd.’

Digital surveillance

Een ander onschatbaar voordeel in tijden van dictatoriale digital surveillance is dat als jij boeken van papier leest, Amazon en daarmee ook de overheid niet kunnen bijhouden wat jij leest, en hoe veel en hoe lang en wanneer. Ze weten ook niet welke boeken jij in huis hebt.

‘Met Project Panama willen we alle boeken ter wereld destructief scannen en dat mag niet bekend worden’

En nóg een groot voordeel is dat de mogols achter ChatGPT, Gemini, CoPilot en Claude en andere grote AI-taalmodellen, die zich niks aantrekken van auteursrechten op al die tekst die ze van het web graaien, papieren boeken links moeten laten liggen omdat het te veel werk is en dus te duur om al die tekst daarin binnen te slurpen.

Boeken vernietigen

Dat dacht ik dus. Want wat ik in de vorige alinea beweer, blijkt een nogal naïeve gedachte. Het idee dat je een beetje snapt hoe de wereld in elkaar zit, mag misschien rustgevend zijn maar het is een illusie ingegeven door ons onbeperkte vermogen om onze onwetendheid te negeren, zei Daniel Kahneman terecht. Want wat blijkt: ook een offline-boek is niet bestand tegen de Nilfisk-in-het-kwadraat-stofzuigers van de grote AI-bedrijven. Die blijken namelijk massaal – beter gezegd: júíst - papieren boeken te scannen om de hongerige muilen van hun Large Language Models (LLM) te voeden

The Washington Post bracht de scoop dat AI-bedrijf Anthropic ‘alle boeken ter wereld destructief’ gaat scannen.

.

Het Amerikaanse AI-bedrijf Anthropic koopt in het geheim al sinds 2024 boeken op bij bibliotheken en tweedehands boekhandels om ze in te scannen.** De bazen deden hun best dat onder de pet te houden, blijkt volgens een artikel in The Washington Post van 27 januari 2026 uit gerechtelijke stukken. ‘Met Project Panama willen we alle boeken ter wereld destructief scannen en we willen niet dat bekend wordt dat we hieraan werken’, citeert de krant uit een intern bedrijfsdocument.

Niet verder lezen als je misselijk wordt van documentaires over het lot van koeien in slachthuizen

Anthropic, het bedrijf achter Claude, tuigde het project op vanuit de overtuiging dat papieren boeken dankzij hogere redactionele eisen van hogere kwaliteit en relevantere inhoud zijn dan, zoals dat heet, digital native online content (dank voor het compliment, Anthropic, zeg ik met alle boekenschrijvers, dat wel). Zo denkt het AI-bedrijf uit San Francisco met een nóg beter taalmodel zijn concurrenten af te kunnen troeven.

Slachthuizen

Anthropic sloeg in twee jaar tijd al enkele tíéntallen miljoenen dollars stuk aan tweedehands boeken. De ruggen daarvan worden (waarschuwing: als je misselijk wordt van documentaires over hoe het er met koeien en varkens in slachthuizen aan toegaat, zou ik niet verder lezen) in een daartoe speciaal ingericht reusachtig destructiebedrijf met een enorme hydraulische snijmachine afgesneden om alle pagina’s in een bloedtempo van elkaar los te maken om vervolgens door een scanmachine gejast te worden en te eindigen in de oudpapierbak.

Boeken verscheuren en vernietigen, waar kennen we dat van? Welke regimes hielden zich daar nog meer mee bezig?

Onethisch

Het aller ernstigste is dat die Big Tech-bedrijven in de VS met hun techno-deterministische ideologieën en agenda’s gewoon hun goddelijke gang kunnen gaan,

sterker nog, daartoe zelfs aangemoedigd worden door een overheid en een president die al minstens zo onverschillig, onethisch en geld- en machtsbelust is.

Ook zijn defensie-, ehh, oorlogsapparaat profiteert flink van die LLM’s, die ook al tot zoveel ander schadelijks hebben geleid: discriminerende en onjuiste output, klimaatimpact, de bouw van nieuwe datacenters op plekken die al kampen met water- en energietekorten, ondermijning van het onderwijs, uithollen van de democratie, bedreigen van de creatieve industrie, uithollen van werkgelegenheid in administratieve functies, bedreigen van de (cyber)veiligheid, aanzetten van jongeren tot vreselijke daden, exploitatie van enorme groepen mensen in niet-Westerse landen om modellen te trainen, onethisch verkregen data, inbreuk op auteursrecht, om een beknopte opsomming van AI-deskundige benevens actief pleitbezorger van verantwoorde AI Elja Daae aan te halen.

Niet onvermijdelijk, echt niet

Die ook heel duidelijk stelt dat je generatieve AI-modellen helemaal niet persé hóéft te gebruiken en waarom het een stom argument is om te zeggen dat je er productiever van wordt, en dat doet ze in een heel overtuigend stuk met de titel Waarom gebruiken we AI?

Kortom, AI is in tegenstelling tot wat veel mensen denken helemaal niet onvermijdelijk. Technologie is en blijft mensenwerk. Werk van mensen. Geen enkele technologie ontwikkelt zich onafhankelijk van menselijke activiteiten en belangen.

We and AI in Londen, opgericht door Tania Duarte, is een non-profit vrijwilligersorganisatie die zich inzet voor sociale rechtvaardigheid en die zich sterk maakt voor meer inspraak van het publiek bij de vraag of en hoe AI wordt ingezet, om zo kritische AI-geletterdheid te bevorderen.

Over dit inzicht publiceerde We & AI in Londen, een groep van onderzoekers, activisten en beleidsmakers gespecialiseerd in AI-ethiek en sociale rechtvaardigheid, onlangs een manifest met de welluidende titel Weerstand bieden, weigeren, terugwinnen, herdefiniëren: de argumenten tegen het idee dat AI onvermijdelijk is.

Waar onwetendheid een zegen is, is het soms goed om die onwetendheid niet te negeren

Op een dag zullen mensen in opstand komen tegen AI, voorspelt de Amerikaanse techjournalist Karen Hao in haar vorig jaar verschenen boek Empire of AI. AI-bedrijven worden de nieuwe wereldmachten. ‘We moeten ons zorgen maken over de macht van AI-bedrijven’, stelt ze. ‘Het zijn imperiums die machtiger zijn geworden dan vrijwel ieder land. Het motto op de eerste pagina van haar boek spreekt boekdelen: ‘Aan de bewegingen over de hele wereld die weigeren zich te laten uitbuiten in naam van voorspoed en overvloed’.

In haar boek Empire of AI neemt Karen Hao een behartenswaardig motto op: ‘Aan de bewegingen over de hele wereld die weigeren zich te laten uitbuiten in naam van voorspoed en overvloed’.

Als ik je nóg een advies mag geven: ga nu al dwars op die digitale snelweg liggen. We moeten ook de digitále A12 en A2 blokkeren en ons vastketenen aan de vangrails.

Want waar onwetendheid een zegen is, is het soms goed om onze onwetendheid niet te negeren.

Toevoeging 24 mei 2026^⚒: De mensen achter het door Tania Duarte opgerichte We and AI (en hun project Notinevitable.ai) en Karen Hao, die ik hierboven opvoer als belangrijke (belangrijkste?) strijders tegen AI-onrechtvaardigheid en het onzinframe dat AI zowel onvermijdelijk is als niet meer te stoppen, hebben hun koppen bij elkaar gestoken en samen met het Distributed AI Research Institute (DAIR) van oprichter/algemeen directeur Timnit Gebru en The Refugee Law Lab het initiatief genomen tot The AI Resist List, die sinds 20 mei jl. in de lucht is. Dat is zeg maar de IMDb van AI-verzet. In deze database brengt een groep onderzoekers, journalisten en kritische wetenschappers verspreid over de hele wereld initiatieven en organisaties die actief zijn in het verzet tegen de AI-industrie bij elkaar.

(^⚒toevoeging na deze LinkedIn-post van Elja Daae)

Toevoeging 29 juli 2026: Zie ook dit artikel, AI Companies Are Buying Tons of Old Books Because They’re Free of AI Slop. AI-bedrijven kopen massa’s oude boeken om er voor te zorgen dat nieuwe taalmodellen niet alleen worden getraind op materiaal dat van die taalmodellen zelf komt, de zogeheten AI-slop. Hier te lezen op 404 Media.

Hieronder nog wat toelichting bij de belangrijkste verzetshaarden tegen AI.

The AI Resist List is de IMDb van verzet tegen AI. Deze wereldwijde database inventariseert acties tegen het AI-keizerrijk. Acties, initiatieven en organisaties die zich richten op de vier R’en - resist, refuse, reimagine, reclaim - tegen AI-technologieën (verzetten, weigeren, herdefiniëren en terugwinnen). De initiatiefnemers willen de wereld ermee overtuigen dat de ontwikkeling van AI en de toenemende macht van Big Tech niet onvermijdelijk zijn.

De toekomst van AI beslissen we met z’n allen en moeten we dus niet overlaten aan een kleine groep techbro’s, vindt Noninevitable.ai. Dit initiatief van We and AI bundelt onderzoek naar en verhalen die de onvermijdelijkheid van AI ter discussie stellen.

Het Refugee Law Lab (RLL) in Toronto, Canada, richt zich op juridische analyse, kunstmatige intelligentie en nieuwe technologieën voor grenscontrole die gevolgen hebben voor vluchtelingen en andere niet-staatsburgers. Het RLL wordt gehost door het Centre for Refugee Studies van York University en Osgoode Hall Law School.

De AI-hype doorbreken, dat is het doel van het Distributed AI Research Institute in Oakland, Californië, opgericht en geleid door Timnit Gebru. DAIR-onderzoekers Emily M. Bender en Alex Hanna publiceerden in 2025 het veel geprezen boek The AI Con: How to Fight Big Tech’s Hype and Create the Future We Want. De auteurs stellen onder meer heel scherp dat AI een misleidende term is en stiekem de macht in handen legt van een beperkt aantal techbedrijven. ‘De auteurs zijn verfrissend sarcastisch over wat zij beschouwen als de zoveelste tech-zeepbel. Vertrouwen op AI is slecht voor iedereen, zoals Bender en Hanna overtuigend betogen’, oordeelt The Guardian. Check ook de podcast van de beide auteurs waarin ze de hype rond AI debunken, Mystery AI Hype Theater 3000.

Tot slot

Ik lees graag je reactie over wat AI met jou doet, en jij met AI.

Ook als je zelf een levensles hebt die je graag wilt delen: drop ‘m in de comments. Of stuur me een bericht. En met een like ben ik ook blij, want hoe meer lezers hoe liever het me is.

Mijn naam is Erwin Wijman, ik ben journalist en schrijver, en mijn vrijdagse nieuwsbrief Alsikjeeenadviesmaggeven bevat elke week drie levenslessen plus een verhaal, column of beschouwing. Over ongevraagde adviezen die je desondanks tóch graag wilt horen (lees: lezen).

Dit is #11. Mijn tien eerdere vrijdagse stukken vind je hier.

Tot volgende vrijdag!

Noten

*Naar de slotregels van Ode on a Distant Prospect of Eton College van de Britse dichter Thomas Gray uit 1747, zijn gedicht over de gelukzalige onwetendheid, onschuld en onbevangenheid van kinderen: ‘where ignorance is bliss,/ ‘tis folly to be wise’.

**Je denkt misschien direct aan het omstreden Google Books Library Project dat Google in 2002 begon, maar het verschil is dat Google boeken scande met zogeheten cradle-scanners of v-vormige houders waarbij de boeken werden opengehouden om ze intact te kunnen houden. Na een jarenlang proces dat de Authors Guild en Association of American Publishers in de VS aanspanden tegen Google, besliste de rechter in 2013 in het voordeel van Google, omdat het project naar diens oordeel in de VS viel onder fair use. Google toonde online alleen korte fragmenten (snippet view) en het indexeren van volledige teksten was toegestaan voor zoekdoeleinden. Het Nederlandse en EU-auteursrecht kent geen fair use-clausule dus verbiedt massale scanning en openbaar maken.